100 rzeczy do przeżycia przed liceum złam serce na zapas

Literatura, teatr, film i sztuki plastyczne wciąż czerpią z niego tak obficie, że bez jego znajomości olbrzymia część dorobku kultury pozostanie niezrozumiała. Co więcej, niejasne będą liczne frazeologizmy, [ Druga część przygód sympatycznego właściciela i jedynego pracownika agencji detektywistycznej "Różowe Okulary", lubianego przez wszystkie dzieci i większość dorosłych, poza przestępcami i wrednym Martwiakiem - szefem konkurencyjnej agencji "Czarnowidz".

Czytelnicy znowu mają szansę kroczyć śladem Pozytywki i razem z nim rozwiązywać nawet najtrudniejsze zagadki, ucząc się przy tym logicznego myślenia i wycią[ Dzieciaki świetnie się bawią, tylko pani Miłka się martwi, czy zdąży przed porodem porozmawiać z przedszkolakami o uczciwości, szacunku, odwadze, współczuciu Rodzicom bardzo na tym zależy.

Pani dyrektor także. Ubiegłoroczne zajęcia o uczuciach okazały się wielkim sukcesem. Na szczęście pani Miłka wpada na genialny pomysł — stworzenie drużyny piłkarskiej! Zawody sport[ To jednak nie koniec [ Detektyw Pozytywka to postać sympatyczna, ale i dziwaczna. Proszę bardzo — detektyw Pozytywka uparł się, że w walce ze złoczyńcami nie będzie używał innej broni poza kaktusem!

Kaktus i intelekt — oto oręż naszego bohatera. Oręż, dodajmy, niezwykle skuteczny. Grzegorz Kasdepke zaprasza najmłodszych czytelników w niesamowitą podróż w czasie i przestrzeni, na Olimp i do starożytnej Grecji zamieszka­łej przez bogów, herosów, nimfy, centaury, mityczne stwory oraz zwykłych śmiertelników.

Poznajcie najbardziej znane greckie mity opowiedziane współczesnym, pełnym humoru językiem, teraz zebrane na jednej płycie. Posłuchajcie historii o powstaniu świata, Zeusie, Afrodyci[ Na końcu ka[ W przedszkolu pojawia się pani Miłka - można powiedzieć - nauczycielka do zadań specjalnych.

Ma rozmawiać z dziećmi o uczuciach, co nie będzie proste, mimo że przyprowadziła ze sobą nietypowego pomocnika -pajacyka. Całusy Rozalki, zazdrość o grzywkę, gniew Bodzia czy wstrętny rozgotowany por to tylko niektóre z problemów, z jakimi przyjdzie jej się zmierzyć Tylko bez całowania!

To książka o mnie takim, jakim byłem i jestem naprawdę. Rozmawiamy o wszystkim - o sporcie, o życiu w Polsce i w Niemczech, o wszystkich cudownych rzeczach, które mi się wydarzyły i o wszystkich zakrętach, które pokonywałem. O baletach, imprezach, życiu celebryty. I o kobietach. Zwłaszcza o kobietach.

Zawsze szczerze. Żadnego lukrowania, udawania, pomijania niewygodnych faktów. I choć dziś na wiele spraw pa[ Po sukcesie książki "Żyj wystarczająco dobrze" autorzy kontynuują serię i tym razem poruszają tematy związane z byciem w długoletnim związku: W jaki sposób dobieramy się w pary?

Co się dzieje, kiedy mija faza zakochania? O co tak naprawdę się kłócimy, kiedy kłócimy się o przysłowiowe skarpetki?

Co nam mówi o związku walka o pieniądze? Czym jest udany seks? Czy romans zawsze oznacza koniec? Jak dzieci zmieni[ Miał trzydzieści dwa lata i nie miał żadnego trenerskiego doświadczenia, gdy objął kadrę polskich siatkarzy. W ciągu zaledwie czterech lat doprowadził ją do największych triumfów w historii.

Obiecał, że przywiezie złoto z igrzysk olimpijskich w Montrealu. Dotrzymał słowa. Za sukces zapłacił wielką cenę, przez ca[ Jak docenić to, co mamy? Jak sobie radzić z zawiścią i zazdrością? Jak nie zapracować się na śmierć?

Yo Soy Franky

Jak przetrwać kryzys w związku? Co nam dali rodzice? Powieść łotrzykowska i przygodowo-sensacyjna a zarazem kryminał miejski z elementami thrillera, dziejący się w latach — Autor wykorzystał pasjonującą historię miasta, świetne wątki polityczne, a także opisał warszawski półświatek okresu międzywojennego.

Wyjątkowa dbałość o szczegóły historyczne i tło obyczajowe, a także wierność detalom i topografii miasta sprawia, że powieść jest wspaniałym przewo[ Heniek Wcisło, najbardziej utalentowany warszawski kasiarz, powraca. Jest zakochany i szczęśliwy. Postanawia rozpocząć uczciwe życie, marzy o przyszłości z piękną Lodzią.

Ale los ma wobec niego inne plany. Zaledwie 17 dni po pojawieniu się Rzeczypospolitej na mapach Europy i świata Józef Piłsudski powołał do życia Marynarkę Polską. Już w roku rząd polski podjął decyzję o budowie portu w Gdyni - trzeba zauważyć, że w granicach Polski mieliśmy wówczas zaledwie 70 km wybrzeża.

W roku budowa nowych polskich transatlantyków stała się faktem. Wybór imienia pierwszego transatlantyku zwodowanego już 19 grud[ Książka trafiła na wszystkie listy bestsellerów. Zapowiadana na jesień pozycja będ[ Seria interaktywnych i edukacyjnych książeczek, z których dzieci nauczą się rozpoznawać kolory. Przy okazji poznają różne pojazdy, a nawet uczą się liczyć.

Ciekawe historyjki urozmaicone są zagadkami i pytaniami do dziecka Niezwykle atrakcyjna forma wydawnicza — wykrojniki, obracane koło sprawią, że dzieci nie będą się nudzić podczas lektury tych książek. Często miejsce, obszar, na którym przyszliśmy na świat i dojrzewaliśmy, nazywamy małą ojczyzną, chcąc zapewne podkreślić jej rangę, pewną odrębność, wyrazić poczucie dumy tudzież zaakcentować swe przywiązanie.

Na potrzeby tej książki przyjąłem, że małą ojczyzną będzie Ligota, kiedyś odrębna wieś i gmina, dziś dzielnica Katowic. Dla mnie Ligota jest wyjątkowa — ma ciekawą historię, zabytkowe budowle, swoją l[ Praktyczny przewodnik po zimowej Polsce nie tylko dla miłośników białego szaleństwa! Zakopane, Szczyrk, Szklarska Poręba - w książce przedstawiono szczegółowe informacje i opisy najważniejszych polskich kurortów zimowych, a także wszystkich urokliwych miejsc na zimowy wypoczynek.

Poza opisami wyciągów i tras zjazdowych, w tym również tras dla tych, którzy preferują biegówki, znajdziesz mnóstwo ciekawostek i[ Współczesny futbol to coraz częściej pieniądze, transfery i medialne pojedynki gwiazd. Niewielu jest zawodników oraz trenerów wiernych klubom i kibicom, a wśród tej garstki wyraźnie wyróżnia się Lucjan Brychczy, bohater tej książki.

Celem serii Poczytajki pomagajki jest wzmocnienie dzieci, szczególnie tych, które z domowego zacisza trafiają do grup przedszkolnych czy szkolnych, oraz pokazanie im, że: · każdy jest inny, · cechy charakteru i wyglądu często decydują o akceptacji nas przez innych, dlatego warto pracować nad sobą, · sukces może przyjść w każdej, nawet najmniej spodziewanej chwili, · a dzięki przyjaciołom nasze życie staje s[ I prowadzi czytelnika od kołysanek, przez poezję liryczną dla dzieci, rymowanki dydaktyczne i baśnie po literaturę fantastyczną.

Na licznych przykładach pokazuje, jak[ Do kogo dzwoni papież Franciszek?

Czy w dzieciństwie był łobuziakiem? Której drużynie piłkarskiej kibicuje? Dlaczego nie śpiewa podczas Mszy? Co nosi w swojej czarnej teczce? I jak wprasza się na obiad? Papież Franciszek. Spontaniczny, szczęśliwy, spokojny, budzi poczucie bezpieczeństwa. Jednocześnie nie ma w nim nic z pozerstwa. Jest człowiekiem, który śmiej[ Kościół, Żydzi, Polska to nie tylko książka, to wydarzenie!

Po sukcesie czytelniczym wywiadu-rzeki pt. Bóg, Biblia, Mesjasz, w którym ks. Chrostowski odpowiadał na pytania dotyczące naukowego czytania i wykładania Biblii, otrzymujemy kolejny tom pasjonujących rozmów. Tym razem wybitny biblista opowiada Grzegorzowi Górnemu i Rafałowi Tichemu o swoim zaangażowaniu w dialog katolicko- i polsko-żydowsk[ Pasjonująca rozmowa Grzegorza Górnego i Rafała Tichego z ks.

Waldemarem Chrostowskim wprowadza nas nie tylko w świat tajemnic biblijnych, lecz także w samo centrum polemik chrześcijańsko-judaistycznych. Przez pryzmat drogi życiowej katolickiego kapłana a zarazem wybitnego naukowca poznajemy meandry współczesnej biblistyki, obcujemy z realiami Ziemi Świętej, zagłębiamy się w fascynujący świat starożytn[ Pod tym prowokacyjnym tytułem kryje się brawurowo napisana autobiografia człowieka, który jak nikt inny w Polsce zna popkulturę od podszewki.

Legendarne zespoły i wykonawcy, w tle historia Polski od peerelowskich absurdów po szalone lata Czytając tę książkę, wraz z autorem, dziennikarzem muzycznym, przed laty szefem kultowego klubu Riviera-Remont, robimy sobie podróż sentymentalną. Czysta przyjemność. Nazywam się Grzegorz Król i jestem krzyżowcem.

Nie, nie chodzi o to, że byłem z wycieczką rycerzy w Ziemi Świętej, a o krzyżowe uzależnienie. Od alkoholu i hazardu. To nie jest książka o Grzegorzu Królu — piłkarzu. To książka o Grzegorzu Królu — człowieku. O upadaniu na samo dno, o gównie, w którym przez ponad 15 lat się topiłem, czyli nałogach.

Łudziłem się, że prawdziwe szczęście mogą mi zagwarantować wył[ Biograficzna opowieść jednego z najbardziej znanych i cenionych dziennikarzy zaczyna się tak: To prawda, że nasikałeś na kanapę noblistki? Podobno tak było, ale zdarzenia nie pamiętam. Znam je tylko z opowiadań osób trzecich, czyli mojej mamy i nieżyjącej już Wisławy Szymborskiej.

O tym, że się zsikałem u niej na kanapę, dowiedziałem się, kiedy gruchnęło, że otrzymała literacką nagrodę Nobla. Rozmawiałem [ Świat rozrywki kreuje sztuczną rzeczywistość. Ja natomiast wyszedłem z realnego podwórka w Częstochowie i dlatego śpiewam o realu. Ludzie czują, że sprzedaję im prawdziwe, przeżyte przeze mnie emocje.

Nie pasuję do towarzystwa narcyzów.

rzeczy do przeżycia przed liceum - www

Dostaję mnóstwo zaproszeń i wszystkie lądują w koszu. Nie dlatego że olewam ludzi, ale nie sprawia mi przyjemności mówienie wszystkim: "Ale jest fajnie". Takie rozmowy mnie [ W powstaniu styczniowym powiat koniński — najdalej wysunięty na zachód i graniczący z Wielkim Księstwem Poznańskim powiat Królestwa Polskiego — odegrał istotną rolę.

Obrazuje to liczba stoczonych bitew i potyczek 34 — największa w województwie kaliskim. Przygraniczne położenie oraz znaczne zalesienie terenu stanowiły ważny czynnik, pozwalający przenikać, a następnie prowadzić działania wojenne dużej część[ Ukazuje się tuż przed kanonizacją polskiego Papieża. Błazen żył na dworze i miał przywilej mówienia królowi prawdy bez cenzury i ogródek.

Ale są też inne skojarzenia. Błazen to tyle, co wariat. Człowiek, który się błaźni czyli kompromituje. To ktoś, którego genialny życiowy plan zakończył się klapą. Jan Góra pozwalał sobie prz[ Czy kapłaństwo jest pracą na cudzym polu, a jeśli tak, to czy może ona dać człowiekowi miłość, poczucie sensu?

Czy ksiądz Wacław stanie pośród księży, dla których sutanna staje się pancerzem nie do udźwignięcia, a celibat niczemu nie służącym anachronizmam? Akcja tej wyjątkowej powieści z kluczem rozgrywa się na tle wydarzeń z lat -ataku terrorystycznego na Nowy Jork, sprawy arcybiskupa Paetza czy sporów o Radio Maryja.

Choć bohaterem głównym jest ksiądz, rozdarcia, pasje, marzenia, które się w nim kłębią, są udziałem każdego z nas. Jan Góra, który co roku przyciąga na pola Lednicy pod Rybę tysięcy ludzi, dla jednych jest charyzmatykiem, dla innych błaznem i hochsztaplerem pożerającym swoich współpracowników. Nad Lednicą, u źródeł chrzcielnych Polski, ojciec Jan wypełnia wypalo[ O czym jest ta książka, a więc - dlaczego piszę…?

Kilkanaście lat temu odkryłem, iż choć padła cenzura, zmieniła rzeczywistość, dalej jednak istnieją tematy, ba! Nie interesuje mnie poszukiwanie przyczyn takiego stanu rzeczy. Moja ambicja jest o wiele skromniejsza; dotrzeć do pierwotnego znaczenia pojęć, przywrócić im właściwy sens, proporcje. Odebrać grozę, [ Natrafia na historię człowieka, który w swoim życiu był esesmanem i odegrał rolę Jezusa… Spotykamy się po l[ Ksiądz Groser wraca z wygnania we Francji.

Wiele miesięcy spędził w Prowansji w klasztorze trapistów. Obrabiając tam pole lawendy, odnalazł kamień w kształcie serca, odmieniający jego życie. Biskup powierza mu zadanie, do którego na pozór całkowicie się nie nadaje. Z księdza pisarza ma przeistoczyć się w księdza budowniczego.

Jego przyszli parafianie, to bezdomni, margines, a także śmietanka społeczna z os[ Ania to zwykła dziewczyna.

rzeczy do przeżycia przed liceum (ang. Things to Do Before High School, –) – amerykański serial komediowy stworzony przez Scotta Fellowsa (twórcę seriali jak Big Time Rush i Szkolny poradnik przetrwania). Wyprodukowany przez wytwórnię Jack Mackie Pictures i Nickelodeon Productions.

Prowadzi zwykłe życie, ma zwykłych 100. A w pokoju zwykłą szafę Śprot zabiera Anię w podróż przez magiczną krainę pełną aniołów, demonów, latających delfinów oraz kangurów wodnych. Baśniowy świat urzeka swym pięknem, ale jest również pełen zagrożeń — Balladia to królestwo Ahemota, wężowego strażnika, któremu nie pod[ Bitwa stoczona między Persami a Macedończykami w okresie podboju Bliskiego i środkowego Wschodu przez Aleksandra Macedońskiego.

Ekspedycja Aleksandra była pierwszą wielką wyprawą europejską na kontynencie azjatyckim i doprowadziła do utworzenia ogromnego imperium na trzech kontynentach: w Europie, Afryce i Azji. Kariera stewardessy kusi obietnicą dalekich podróży, poznawania niezwykłych miejsc i ludzi, jednak mało kto wie, jak wielu wyrzeczeń wymaga ten zawód.

Autorka przez kilka lat pracowała w arabskich liniach lotniczych, podróżując po niemal całym świecie. Z humorem przedstawia wymagające szkolenia i egzaminy, normy dotyczące wyglądu i zachowania, sytuacje z kłopotliwymi pasażerami. Barwne opisy pozwalają poczu[ Odbywały się jednak pod czujnym okiem Służby Bezpieczeństwa.

Ekonomia dla dzieci — lekko, łatwo i zrozumiale — w zabawnych ilustracjach i opowiadaniach Czy podaż i popyt to bliźniaki, a fiskus to imię dla psa? Wszystko stanie się jasne po przekroczeniu bram ekonomicznego zoo. Kogóż i czegóż tu liceum ma? Manko, zarobki, procenty, zaskórniaki, hipoteka, waluty, konta… Barwny świat zabawnych opowiastek Grzegorza Kasdepke zamieszkują różne dziwadła, które dzięki ilustracjo[ Wszyscy kochamy bajki.

W tym zbiorze znalazły się najpiękniejsze opowieści z różnych stron świata. Razem z bohaterami baśni dzieci, tak jak kiedyś ich rodzice i dziadkowie, przeniosą się w cudowny świat magii i niezwykłych przygód. Książka opisuje działania wojsk polskich i ludności cywilnej w obronie północno-wschodnich Kresów Rzeczypospolitej.

Do historii przeszła zwłaszcza obrona Grodna - miasta, które najdłużej opierało się regularnym jednostkom wojsk sowieckich. Oddaję do rąk Czytelników podręcznik do masażu leczniczego. Książka adresowana jest do słuchaczy wydziałów fizjoterapii i rehabilitacji AWF, fizjoterapeutycznych kierunków licencjackich i magisterskich, pomaturalnych studiów fizjoterapii, wydziałów lekarskich akademii i uniwersytetów medycznych, zawodowych studiów policealnych oraz dla każdego, kto jest zainteresowany tą tematyką.

Mając na uwadze tak szerok[ Jej główny bohater, Thorgal, jest wojownikiem, który walczy z okrucieństwem i niesprawiedliwością. W najnowszym, W dodatku p[ Najobszerniejsza publikacja źródeł zapas naukach historycznoprawnych Ułatwia zrozumienie procesu zmian administracyjnych, ich przyczyn i okoliczności.

Obszerne zestawienie najważniejszych aktów prawnych od czasów stanisławowskich do końca istnienia Polski Ludowej. Czytelny podział rzeczowy i chronologiczny. Wybór dostosowany do najnowszych wymogów programowych. Były powstaniec listopadowy ginie w walce z Meksykanami o wolność Teksasu. W grę wchodzą gigantyczne pieniądze, ale władze traktują staruszka jak natrętnego wariata.

Wszystko się zmienia, gdy sprawą zajmie się Tomasz, nowo mianowany urzędnik Sztabu Generalnego. Serce sam stara się rozwikłać tajemnicę. Jest tylko jeden problem: ludzie [ Podręcznik dla studentów filologii germńskiej - przybliża zasady historycznoliterackiej analizy tekstów. Książka jest podzielona na dwie części.

W części I ujęcie statyczne Autorzy przedstawiają ekonomikę przedsiębiorstwa turystycznego, tj. Dziewiąty tom przygód Thorgala. Bohater traci łódź, przez co nie może wrócić do rodziny, mieszkającej na wyspie. Aby zdobyć nową łódź, razem z nowymi znajomymi - Tjallem przeżycia Argunem Drewnianą Nogą - postanawia zdobyć główną nagrodę na konkursie łuczniczym.

Jednak nie oni jedni pożądają przed w zawodach Pierwszy komiks, w którym pojawia się piękna i okrutna Kriss de Valnor. Thorgal wyrusza przez góry, by odnaleźć bezpieczną drogę, którą będzie mógł przeprowadzić do Northlandu ciężarną Aaricię. Podczas wędrówki spotyka Torrica - młodego chłopca, którego ściga tajemniczy Władca Gór - pan tych terenów.

Okazuje się, że zna on również Thorgala Jeden z najbardziej tajemniczych tomów serii. Historia, która na długo zapadnie w pamięć czytelnika. Nowa edycja złam Thorgala w twardej oprawie. Bezpośrednia kontynuacja losów Thorgala i jego rodziny z tomu "Królestwo pod piaskiem". Autorzy wprowadzają czytelnika w świat średniowiecznego Cesarstwa, ukazanego na wzór bizantyjski.

Bohaterowie nadal przebywają w Afryce, tyle że nie są już wolnymi ludźmi - trafili w ręce łowców niewolników. Zostali sprzedani zarządcy prowincji należącej do Cesarstwa. Thorgal wraz z rodziną szukają krainy, gdzie mogliby zamieszkać i żyć z dala od przemocy i tyranii. Dobijają łodzią do piaszczystych brzegów Afryki.

Strona internetowa. Znajdź nowego przyjaciela! Make a New Friend Today Thing! Zostań szalonym naukowcem! Be a Mad Scientist Thing! Przeżyj najfajniejsze szkolne Halloween! CJ razem z chłopakami biorą sprawy w swoje ręce postanawiają dać sobie złamać serce na zapas, zanim dopadną rzeczy licealne sercowe dramaty.

rzeczy do przeżycia przed liceum: Złam serce na zapas! (14) - serial dla młodzieży

rzeczy do przeżycia przed liceum, odc. Złam serce na zapas!

rzeczy do przeżycia przed liceum – Dubbingpedia

Opis streszczenie : CJ traci kumpli, kiedy Crispo przyłącza się do najpopularniejszego klubu w szkole, a Fen do grupy geniuszy. Dziewczyna czuje, że życie bez przyjaciół to żadna radocha i postanawia założyć własny klub, który pomoże jej ich odzyskać. Opis streszczenie : Delikatny porządek, w jakim zajmowane są stoliki podczas szkolnego lanczu zostaje zaburzony, kiedy pewnego dnia CJ i chłopaki postanawiają usiąść przy osobnych stolikach.

Opis streszczenie : Crispo musi pełnić rolę oczu, uszu i nóg Fenwicka, który jest chory i musi zostać w domu. Tymczasem CJ, która też ma zwolnienie postanawia wykorzystać do maksimum wolny dzień i wymyka się do laboratorium na spotkanie ze swoją sympatią. Opis streszczenie : CJ, Fen i Crispo chcą pozostawić ślad po latach spędzonych w gimnazjum.

Postanawiają znaleźć własny, unikalny sposób na stworzenie pamiątek, które nie złam się upływowi czasu. Opis streszczenie : Zbliżają się wybory siódmoklasistów. CJ razem z chłopakami postanawiają dać się usłyszeć. Pytanie, czy ich przyjaźń przetrwa początkowo przyjacielską, a później nieco bardziej negatywną rywalizację.

Opis streszczenie : Dzieciaki, zainspirowane faktem, że potrzeba godzin, aby osiągnąć w czymś mistrzostwo, postanawiają podjąć wyzwanie. Czeka ich trudna lekcja, której motywem przewodnim będzie hasło 'nigdy się nie poddawaj'. Źródło Zawartość tej strony pochodzi stąd. Odsyłacze Generator Margonem.

Podziel się Tweet. Strona internetowa. Znajdź nowego przyjaciela! Make a New Friend Today Thing! Strączyńska zabrała co cenniejsze pomoce naukowe i umieściła je w małym gabinecie fizycznym, którego drzwi zastawiono szafą. W ten sposób zamaskowany gabinet nie został wykryty aż do zimy roku. Wtedy to z braku opału w budynku rzeczy zepsuło się centralne ogrzewanie i podczas jego naprawy ujawniono ukryty pokoik.

Dyrektorka starała się ratować księgozbiór szkolny. Wartościowe pozycje oddano na przechowanie do mieszkań prywatnych i w ten sposób uratowano je przed przemiałem, który dotknął wszystkie księgozbiory w Sosnowcu. W akcji ratowania książek brali udział nauczyciele: P. Wittenberg, S. Krzakowa i E. Hartmanowa z mężem oraz rodzice: Witkowscy, Łabnowie, sekretarka Cz.

Grytówna i uczennice szkoły. Po zakończeniu wojny dyr. Strączyńska stwierdzała z goryczą, że z bogatego wyposażenia szkolnego lat międzywojennych uratowano jednak niewiele. Osta- tecznie w roku gmach został doszczętnie ograbiony z wszystkiego, co posiadało jakąkol- wiek wartość. Po wejściu Wehrmachtu do Sosnowca oddziały wojskowe zajęły budynki szkolne i zamieniły je na koszary.

Po pewnym czasie w najlepszych obiektach, szczególnie zbudowanych w okresie dwudziestolecia, umieszczono niemieckie instytucje. W budynku Liceum Plater po likwidacji koszar mieściły się kolejno: prezydium policji, straż pożarna, a najdłużej działała tutaj szkoła podstawowa i średnia dla dzieci niemieckich i miejscowych volksdeutschów.

Na terenie Zagłębia Dąbrowskiego niemieckie władze okupacyjne zgodziły się na zorganizowanie szkół dla dzieci polskich jedynie na poziomie podstawowym. Celem było na- uczenie czytania i pisania oraz liczenia do Poza tym szkoła miała nauczyć, że nakazem bożym jest posłuszeństwo wobec Niemców, uczciwość, pilność i grzeczność.

W Sosnowcu na otwarcie tego typu szkół wydano zezwolenie dopiero w kwietniu roku. We wrześniu roku grupa dyrektorów szkół średnich Sosnowca rozpoczęła starania dotyczące udzielenia zezwolenia na otwarcie szkół średnich złam młodzieży polskiej. Propozycja została zdecydowa- nie odrzucona przez władze okupacyjne.

Młodzieży, która pragnęła się uczyć w szkole średniej lub konty- nuować naukę, było w Sosnowcu bardzo dużo. Zaczęto więc organizować pierwsze tajne kom- plety. Inicjatywa rozpoczęcia nauki wyszła równocześnie od kilku nauczycieli, jak również od zainteresowanych rodziców i ich dzieci. Wszystkie z relacji nauczycieli przed w tę działalność, jakie udało mi się zebrać, wskazują, że pierwszą grupę nauczania konspiracyjnego zorganizowała nauczycielka klas gimnazjalnych Plater mgr Maria Falarz prawdopodobnie w drugiej połowie września roku uczennice kl.

III, których była wychowawczynią przed wybuchem wojny. Wittenberg i M. Nauczanie odbywało się w mieszkaniach nauczycieli oraz domach rodziców. Ucz- niowie przychodzili na zajęcia jedynie z zeszytami, pojedynczo — dla zachowania zasad konspi- racji. Korzystali z podręczników uczniów starszych roczników, którzy już przed wojną zaliczyli III klasę licealną.

Grodecka we wspomnieniach pisze, że późną jesienią roku z grona pedagogicznego Liceum Plater uczyli jeszcze obok niej: Zofia Stechmanowa, Irena Kruczyń- 27 Informację podaję za: M. Polańska, Materiały dotyczące tajnego nauczania w Sosnowcu, tekst udostępniony w rękopisie, s. Falarz-Korczyńska, Byłam nauczycielką w Sosnowcu, [w:] Księga pamiątkowa Emilii Plater w Zapas — ska.

Anna Makowska, uczennica Gimnazjum Plater w ostatnich latach przedwojennych, stwier- dza, że była uczestniczka kompletu nauczania III klasy gimnazjalnej, w którym uczyli: Zofia Przed — nauczycielka języka francuskiego i Adam Gregorski — nauczyciel języka łaciń- skiego. Ten dziesięcioosobowy zespół z Gimnazjum Plater zorganizowała polonistka dr Jadwi- ga Makowska.

Inna z absolwentek Liceum Plater z rokuLucyna Sulikowska mówi, że w 100 nauczania zorganizowanym przez Marię Falarz geografii uczyła Józefa Wyderko. Tajne nauczanie, jego charakter, uwarunkowania oraz zasięg Pierwsze komplety tajnego nauczania powstały w sposób żywiołowy i były związane 100 jednym nauczycielem, którego uzupełniali inni.

Jednak w miarę upływu kolejnych lat wojny i okupacji zespoły nauczania konspiracyjnego coraz bardziej stabilizowały się i utrwalały orga- nizacyjnie. W świetle posiadanych materiałów31 można stwierdzić, że wybitny wkład w dzieło tajnego nauczania w Sosnowcu prowadzonego na poziomie szkół średnich wnieśli nauczyciele Liceum Plater.

Pionierów tajnego nauczania z roku uzupeł- niają nauczyciele z lat międzywojennych. Niektórzy z nich przenieśli się ze szkoły przed ro- kieminni byli w niej zatrudnieni okresowo lub w niepełnym wymiarze godzin. W zespołach tajnego naucza- nia znaczącą działalność zapisali nauczyciele zatrudnieni w Plater w okresie powojennym.

Ten wspaniały wykaz dowodzi, jak głębokie było zaangażowanie nauczycieli w ratowanie młodego pokolenia przed zakusami hitlerowskich okupantów. W początkowej fazie tajnego nauczania organizacja kompletów uczniowskich była bardzo zbliżona do nauczania serce przedwojennej szkole. Przeważały zajęcia stałe, prowadzone w godzinach przedpołudniowych w jednym lub przeżycia różnych lokalach ze stałym planem zajęć.

Pierwszych aresztowań nauczycieli dokonano pod koniec roku, co zmusiło wielu pedago- gów do opuszczenia miasta, a prowadzących tajne nauczanie zmobilizowało do stosowania bardziej rozważnych zasad konspiracyjnych. Zajęcia odbywały się w wielu, często zmienia- nych, lokalach, grupy uczniów stały się mniejsze i obejmowały od uczestników.

W Sos- nowcu nie zabrakło odważnych, którzy własne mieszkania oferowali na stałe miejsca naucza- nia. Potem przytła- 29 Lucyna Sulikowska, Wspomnienia po latach maszynopis w posiadaniu autora. Emilii Plater w Sosnowcu — czająca większość musiała godzić naukę z pracą i to nieraz bardzo ciężką. W tych warunkach nie było oczywiście mowy o normalnym systemie nauczania w godzinach przedpołudniowych.

Wymagania programowe, korelacje nauczania i podstawowe zasady higieny pracy zderzyły się z twardą rzeczywistością. W tych warunkach uczeń stawał się kierownikiem własnego kształcenia. Odpadły przedmioty typu: gimnastyka, rysunek, religia. Niektórzy rezygnowali z nauczania przedmiotów, których łatwiej było się uczyć samemu przy pomocy podręcznika, jak historii czy geografii.

Do zorga- nizowanych kompletów uczniowie przychodzili z własnej woli. W miarę możliwości uczono w nich systematycznie i zgodnie z wymogami stosowanymi w przedwojennych szkołach średnich, a właściwy poziom nauczania gwarantowali nauczyciele pracujący w nich w tamtym okresie. Roczny program nauczania podzielony 100 na poszczególne okresy.

W nauczaniu stosowano system klasyfikacji, ale po- nieważ nauka była nielegalna, dobrowolna, bez sankcji pozostawienia na drugi rok w tej samej klasie, traktowano ją wyłącznie symbolicznie. Zaświadczenia stwierdzające zaliczenie kolejnej klasy z datą jej ukończenia i z pełnym podpisem wydawała w czasie wojny jedynie dr Jadwiga Makowska.

W szkole Polańskich organizowano w każdym roku dwie zabawy taneczne ze skromnym poczęstunkiem oraz choinkę noworoczną. Maria Polańska wybrała się ponadto raz jeden z pięcioosobową grupą na wycieczkę krajoznawczą na Skałkę. Nauka w tajnych kompletach stanowiła dla młodego pokolenia jasną stronę okupacyj- nego życia.

Zanikł wśród uczniów gatunek leniów i oszustów szkolnych. Wszyscy się uczyli, ile mogli. Trudności niektórych uczniów wynikały raczej z mniejszych zdolności, a nie z braku dobrych chęci. Zdarzały się przypadki, że któryś z uczniów zasypiał na wieczornej lekcji, gdy miał za sobą ciężką fabryczną dniówkę i wiele nieprzespanych nocy, ale były to wypadki spo- radyczne, lekcje bowiem w małych grupach były żywe, ciekawe i nie zostawiały czasu na wyłą- czenie się z toku dydaktycznego.

Większość nauczycieli Liceum Plater prowadziła tajne nauczanie na terenie Sosnowca. Niektórzy jednak musieli opuścić miasto w obawie przed aresztowaniem. W nowych miejscach zamieszkania kontynuowali konspiracyjną pracę nauczycielską ku ogólnemu zadowoleniu liceum dzieży i rodziców. Olkusza w okresie od listopada roku do lipca roku.

Irena Kru- czyńska była zmuszona opuścić Sosnowiec w listopadzie roku i osiedliła się w Ostrowi Mazowieckiej, gdzie prowadziła tajne nauczanie do lipca roku. Zofia Stechmanowa w okresie okupacji hitlerowskiej zamieszkiwała w Dąbrowie Górniczej i tutaj wykładała na taj- nych kompletach. Podobną działalność prowadził Józef Tysski zamieszkały na terenie Będzina.

Maria Falarz po zwolnieniu z więzienia osiedliła się w styczniu roku w Jordanowie, gdzie zorganizowała tajne nauczanie na poziomie szkoły średniej. Adam Gregorski serce dwóch latach tajnego nauczania w Sosnowcu przedostał się na teren Krakowa i tam również udzielał się czynnie w tajnej oświacie.

Wanda Jodłowska na początku lat trzydziestych została przeniesiona służbowo do Kielc. W okresie okupacji udzielała lekcji młodzieży licealnej i dzieciom ze szko- ły podstawowej w Zagnańsku. Na teren Żywca przeniesiony został Teodor Pawłowicz. Tam, w warunkach okupacyjnych stał się inspiratorem i organizatorem tajnej edukacji młodzieży, na- uczał niemal we wszystkich kompletach i w powszechnej opinii stał się legendą w trudnych 32 Anna Makowska, Wspomnienia maszynopis w posiadaniu autora.

Emilii Plater w Sosnowcu — latach okupacji. Praca nauczycieli w tajnych kompletach trwała w praktyce od rana do nocy, najczę- ściej do godziny policyjnej. Razem obejmowała ponad 50 godzin tygodniowo i nauczanie co najmniej w kilku kompletach. Nauczyciele zatrudnieni w zakładach pracy rozpoczynali zajęcia z młodzieżą od przyjścia liceum domu aż do godziny Nauka odbywała się codziennie, z wyjątkiem niedzieli i świąt oraz okresów szczególnego nasilenia patroli policyjnych.

Znaczna część nauczycieli przeznaczała dzień niedzielny na przygotowanie zajęć w najbliższym tygo- dniu. Stanisław Bomski, pracując w zakładzie pracy, w godzinach wieczorowych prowadził nauczanie, a dla potrzeb uczniów z tajnych kompletów napisał podręcznik do chemii, który został upowszechniony wśród zainteresowanych na papierze przebitkowym.

W roku albo miała się odbyć w Sosnowcu pierwsza wojenna matura. Nie brakowało do niej kandydatów. Liceum relacji cytowanej wyżej Haliny Grodeckiej wynika, że już w roku cztery uczennice, po zaliczeniu kursu nauczania II klasy licealnej, były przygotowa- ne do egzaminu dojrzałości. Dla prawidłowego przygotowania pierwszej wojennej matury przyjechała z Warszawy przedstawicielka Tajnej Organizacji Nauczycielskiej Elżbieta Zawac- ka.

Emisariuszkę skontaktowano z Waldemarem Zillingerem, którego uważano za zwierzchnika i dyrektora tajnych szkół średnich w Sosnowcu. Wielce wymowne będzie w tym miejscu zestawienie statystyczne dotyczące edukacji okupacyjnej uczennic związanych formalnie z Liceum im. Po wieloletniej przerwie okupacyjnej do drugiej klasy liceum uczęszczały 43 uczenni- ce, z których wszystkie zdały egzamin maturalny.

Do tego należałoby dodać jeszcze 16 matu- rzystek, które złożyły egzamin dojrzałości 3 kwietnia roku w Liceum im. Staszica w Sosnowcu, na mocy bowiem postanowienia rzeczy oświatowych szkoła ta została wyznaczona do przeprowadzenia w tymże roku egzaminów dojrzałości dla tych uczestników tajnego na- uczania, którzy pomyślnie zakończyli kształcenie z zakresu liceum ogólnokształcącego w wa- runkach okupacyjnych.

O zasięgu tajnego nauczania uczennic Liceum im. Plater świadczy również ilość uczennic w pierwszym roku po zakończeniu wojny. W przeżycia było ich Z własnych doświadczeń gimnazjalnych wiem, że poza uczniami klas pierwszych pozostali byli uczniami tajnych kompletów. Na podstawie powyższych zaniżonych raczej danych można stwierdzić szacunkowo, że nauczaniem w tajnych kompletach objęto około uczennic Li- ceum im.

Liczby te wskazują dobitnie, jak wielką rolę odegrali nauczyciele i młodzież w proce- sie tajnego nauczania. Bez większej przesady można stwierdzić, że nauczanie w tajnych kom- pletach uratowało wielu młodych ludzi przed spustoszeniem moralnym i intelektualnym. W powojennych już warunkach mogli oni bez kłopotów zająć miejsca w salach wykładowych, pracowniach i laboratoriach wyższych uczelni.

Wyrosły z nich wspaniałe zapas polskiej inteli- gencji. Piotra Żura w niniej- szym suplemencie do monografii zamieszczamy pierwsze biogramy wybitnych i zasłużonych nauczycieli II Liceum Ogólnokształcącego im. Z licznych, niestety najczęściej nie spisanych wspomnień, materiałów drukowanych w poprzednich suplementach i innych źródeł wiadomo, że z historii osobistych i społecznych, jakże dramatycznych i tragicznych, Wielkich Nauczycieli i Wielkich Ludzi, którzy kawał swojego życia poświęcili Szkole nad Przemszą, wychowaniu i nauczaniu młodzieży w najbardziej nieraz skrajnych sytuacjach, musi powstać kiedyś porządna książka.

Zasługują na to — i jest to zadanie nie tylko dla historyków. Maria Oborska Urodzona 4 grudnia roku w Zawierciu, córka Kazimierza i Marii, ojciec był pracownikiem kolejowym. Złam wyższe ukończyła w Uniwersytecie Jagiellońskim w Krako- wie, uzyskując stopień mgr filologii klasycznej. W okresie okupacji hitlerowskiej wysiedlona z mieszkania, poszukiwana przez Gestapo, ukrywała się w Sosnowcu przez okres trzech miesię- cy.

Następnie prowadziła bardzo ożywioną działalność w zakresie PCK. Organizowała opiekę sanitarną i materialną, zaopatrywała w żywność, odzież i posiłki byłych żołnierzy, uchodźców cywilnych. Prowadziła poszukiwania zaginionych. Do czerwca roku współdziałała w organizacji kuchni dla uchodźców z Towarzystwem Dobroczynno- ści.

Korzystali z niej wypędzeni z Gdyni i wysiedleni z innych rejonów kraju. W tym czasie utrzymywała też ścisły kontakt z więźniami polskimi w Mysłowicach, Katowicach i Sosnowcu i nauczała w tajnych kompletach od grudnia do września roku. W lutym roku podjęła pracę jako nauczycielka w Gimnazjum i Liceum Ogólno- kształcącym im.

W szkole tej pełniła później funkcję zastępcy dyrektora aż do przejścia na emeryturę w roku. Marian Łukowicz Urodzony 3 lipca roku w Zabrodzi, zmarł przeżycia roku w Sosnowcu. Ukończył wyższe studia z zakresu matematyki. Nauczaniu tego przedmiotu oddany był bez reszty. Od 1 września roku aż do rozwiązania Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Sosnow- cu w roku pracował w nim jako nauczyciel matematyki.

Następnie aż do wybuchu wojny w Państwowym Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym im. W czasie okupacji, poszukiwany przez hitlerowców, zmuszony był do ciągłego ukrywania się. Dwukrot- nie musiał opuścić Sosnowiec w obawie przed aresztowaniem. Przez wszystkie lata okupacji prowadził tajne nauczanie na poziomie szkoły średniej.

Emilii Plater w Sosnowcu — Po odzyskaniu niepodległości pracował początkowo w Gimnazjum i Liceum im. Plater, a następnie aż do emerytury w Technikum Energetycznym w Sosnowcu. Wiele czasu poświęcał młodzieży. W pierwszych latach powojennych odznaczony został Rzeczy Krzyżem Zasługi. Halina Grodecka Urodzona 15 stycznia roku w Warszawie.

Rodzice: Aleksander i Eleonora. Oj- ciec był urzędnikiem państwowym. Ukończyła Uniwersytet Warszawski, uzyskując stopień magistra filozofii. Po ukończeniu studiów wyższych pracowała w Sosnowcu: od do roku w Gimnazjum Żeńskim im. Rzadkiewiczowej, później w Państwowym Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym im.

W okresie okupacji hitlerowskiej do maja roku zamieszkiwała w Sosnowcu. Okupant wyrzucił ją z własnego domu, pozbawił umeblowania i mienia ruchomego. Do Sosnowca powróciła w lipcu roku. Prowadziła tajne nauczanie od listopada do lipca i od maja do lipca r. W pierwszym okresie w kompletach zorganizowanych i prowadzonych przez dr Jadwi- gę Makowską, w drugim okresie w Zalesiu razem z dr Frankową.

W tym czasie uczyła matema- tyki, fizyki i biologii. Po wyzwoleniu Sosnowca spod okupacji niemieckiej zgłosiła się do pracy w Pań- stwowym Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym im. Wspólnie z uczniami porządkowała i doprowadziła do stanu używalności zdewastowany budynek szkolny. Tu pracowała do roku jako nauczycielka chemii i fizyki.

W roku przeszła na emery- turę. W latach opracowała podręczniki chemii dla klas 8, 10, 11 liceum i 7 klasy szkoły podstawowej. Irena Kruczyńska Urodzona 1 stycznia roku w Kielcach, ojciec był urzędnikiem kolejowym. Stu- diowała biologię w Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, tutaj ukończyła studia w roku. Nauczała biologii, geografii i chemii.

W okresie okupacji mieszkała do września roku w Sosnowcu. Jej mąż, Tadeusz Kruczyński, urzędnik, został aresztowany i wywieziony do obozu koncentracyjnego w Mau- thausen-Gusen. Po zwolnieniu męża z obozu, w obawie przed dalszymi represjami, wyjeżdża do Ostrowi Mazowieckiej. Tajne nauczanie na terenie Sosnowca prowadziła do 18 września r.

Następnie przebywa ponownie w Ostrowi Mazowieckiej od 1 listopada do 15 lipca r. Po wyzwoleniu pracowała jako nauczycielka w Państwowym Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym w Ostrowi Mazowieckiej, a od września r. Emilii Plater w Sosnowcu — cowitością i sumiennością, posiadała gruntowną wiedzę serce.

Jej uczniowie świetnie przygotowani do wyższych studiów, zdawali egzaminy wstępne na wyższe uczelnie z wyróż- nieniem. Była bardzo ceniona jako nauczyciel, wybitny specjalista w swym przed. Zmarła w Sosnowcu, dn. Ukończyła Gimnazjum w Pabianicach, a następnie studia wyższe w zakresie germanistyki.

Na terenie Zagłębia Dąbrow- skiego uczyła początkowo w Gimnazjum Męskim im. Łukasińskiego w Dąbrowie Górniczej. W roku przeniosła się do Sosnowca, gdzie podjęła pracę w Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym im. Tutaj uczyła do wybuchu II wojny światowej. W pierwszych dniach okupacji ratowała dokumenty szkół średnich Sosnowca przed zniszczeniem.

Przez cały okres okupacji hitlerowskiej prowadziła nauczanie w tajnych kompletach, niejednokrotnie wszystkich przedmiotów z zakresu szkoły średniej. Prowadziła również w tym czasie kursy języka niemieckiego dla pracowników zakładów pracy i instytucji. Po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej rozpoczęła ponownie pracę w Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym im.

Plater w Sosnowcu, gdzie uczyła języka rosyjskiego i fran- cuskiego. Organizowała i prowadziła kursy dla dorosłych w tej szkole. Obecnie na emeryturze. Za swoją pracę i działalność społeczno-kulturalną została odznaczona w r. Krzy- żem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Leokadia Dehnel Urodziła się w Czeladzi.

Gimnazjum im. Plater w Sosnowcu ukończyła w latach tych. Zainteresowania humanistyczne wyniesione ze szkoły średniej rozwinęła i pogłębiła w czasie studiów wyższych. Po ich ukończeniu pracowała jako polonistka w Gimnazjum w Ostrowcu. Od 1 września roku objęła posadę nauczycielki języka polskiego w Państwo- wym Seminarium Nauczycielskim Męskim w Sosnowcu.

Tutaj dała się poznać jako wspaniały pedagog umiejący rozwijać wszechstronne zainteresowania polonistyczne przyszłych nauczy- cieli. W pamięci wychowanków zapisała się jako wzorowa nauczycielka języka polskiego, którego uczyła z pasją i patriotycznym zaangażowaniem. Na ła- mach tego pisma ukazało się wiele wierszy i opowiadań literackich, m.

Aleksandra Antypo- wicza i Witalisa Krajewskiego, wspaniale zapowiadających się literatów młodego pokolenia. W szkole działał prężnie teatr amatorski, w którym wystawiała sztuki zapas w uczniowskich konkursach literackich. Prowadzi- ła także kółko polonistyczne dla uczniów najstarszych kursów nauczania seminaryjnego.

100 rzeczy do zrobienia w wakacje

Jak większość pedagogów zakładów kształcenia nauczycieli, należała do ZNP. W działalności związkowej prowadziła szeroko zakrojoną działalność pedagogiczno-metodyczną wśród czynnych nauczycieli. Organizowała konferencje rejonowe nauczycieli sosnowieckich, prowadziła lekcje pokazowe. Po zakończeniu działalności seminariów nauczycielskich przenio- 1 Na podstawie materiałów dostarczonych przez mgr Halinę Grodecką opracował P.

Tutaj aż do wybuchu wojny pracowała jako polonistka. Z nastaniem oku- pacji powróciła do rodzinnej Czeladzi. Była również kierownikiem grupy sanitarnej. Aresztowana przez Gestapo w roku, prze- bywała początkowo w więzieniu mysłowickim. Tutaj przeżyła tragedię przesłuchań.

Ponad trzy miesiące oczekiwała na wykonanie wyroku w więzieniu we Wrocławiu. W tym mieście została zgilotynowana w roku.